NOTA म्हणजे काय? NOTA ला सर्वाधिक मते मिळाल्यास काय होते? | निवडणूक माहिती

NOTA म्हणजे काय आणि निवडणुकीत त्याचा काय उपयोग?

भारतामध्ये मतदान करताना मतदारांना मतदान यंत्रावर उमेदवारांची यादी दिसते आणि प्रत्येक उमेदवाराच्या नावे बटण असते. यादीच्या तळाला “None Of The Above” किंवा इंग्रजीतील संक्षेप NOTA हा पर्यायही असतो. जर मतदाराला उपलब्ध उमेदवार कोणताही योग्य वाटत नाही तर तो हा पर्याय निवडू शकतो, ज्यामुळे तो सर्व उमेदवारांना नाकारण्याचा संदेश देतो.

इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्रावर मतदान करताना मतदाराला उमेदवारांच्या नावांच्या यादीखाली NOTA या बटणावर मतदान करण्याची संधी मिळते. याचा अर्थ असा की मतदाराने कोणत्याही उमेदवाराला मत दिले नाही, असा संदेश दिला जातो. हा पर्याय मतदारांना त्यांच्या मताचा वापर करु देता, तरीही कोणालाही समर्थन न करता मतदानाचा हक्क बजावण्याची संधी देतो.

चर्चा असली तरी सध्याच्या नियमांनुसार NOTA ला मिळालेली मते निवडणुकीच्या निकालावर थेट परिणाम करीत नाहीत. जर NOTA ला सर्वाधिक मते मिळाली म्हणून जे काही मतदारांनी असमाधानी मत दिलेले आहेत हे दाखवते, तरीही नियम अशी आहेत की उमेदवारांपैकी दुसर्‍या क्रमांकावर असलेल्या उमेदवारालाच विजय घोषित केले जाते. त्यामुळे प्रत्यक्ष निकालावर NOTA ची भूमिका परिणामकारक नाही.

मतदार जेव्हा NOTA वर मतदान करतात, तेव्हा ते उपलब्ध उमेदवारांबद्दल नाराजी व्यक्त करतात आणि राजकीय पक्षांना त्यांचे उमेदवार योग्य निवडण्याचा संदेश देतात. यामुळे राजकारणात मतदारांच्या भावना आणि अपेक्षा याकडे लक्ष वेधले जाते, जरी त्याचा थेट निकालावर परिणाम न होत असला तरीही हा एक प्रकारचा मतदारांचा अभिव्यक्तीचा मार्ग मानला जातो.

NOTA सर्वाधिक मते मिळाली तर काय?

आता प्रश्न पडतो की जर निवडणुकीमध्ये NOTA ला सर्वाधिक मते मिळाली तर काय होते? वर्तमान कायद्यानुसार, NOTA ला सगळ्यात जास्त मते मिळाली तरीही उमेदवार विजयी घोषित केला जातो जो दुसऱ्या क्रमांकावर असलेला आहे. म्हणजेच, NOTA मुळे निवडणुकीचा निकाल बदलत नाही आणि पुन्हा निवडणूक घेतली जात नाही.

मतदारांनी विचारपूर्वक मतदान करणे आवश्यक

राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे की NOTA हा पर्याय मतदारांना त्यांच्या मताचा संदर्भ दाखवण्याचा एक मार्ग देतो, पण तो निकालावर निर्णायक ठरत नाही. त्यामुळे मतदारांनी जर उमेदवार एकही योग्य न वाटल्यास तरही मतदानास येऊन आपल्या मताचा उपयोग वेगवेगळ्या पद्धतीने करणे गरजेचे आहे.